نکات درس هشتم فارسی هفتم: زندگی همین لحظه هاست.
🔻بخش اول : تاریخ ادبیات
نویسنده درس،عباس اقبال آشتیانی نام دارد.وی در سال1275ه.ش در آشتیان به دنیا آمد و از چهارده سالگی تحصیل را آغاز کرد.وی استاد دانشگاه و عضو فرهنگستان زبان و ادب فارسی بود،مجله«یادگار»را منتشر نمود و در سن53سالگی درگذشت.از ایشان حدوداً 60 اثر باقی مانده است که برای نمونه می توان:«تاریخ مغول»و«وُزَرای سَلاجَقِه»را نام بُرد.
🔻بخش دوم : تحلیل ساختاری و محتوایی درس
نثر درس،ساده،روان و دارای انسجام متن است و از ترکیب های متنوع کنایی بهره گرفته است
مفهوم درس بر استفاده از فرصت ها و به بیهودگی نگذراندن عُمر،تأکید می کند و نویسنده با بیان جمله های گوناگون از افراد مختلف و نقل حکایت،این موضوع را به خوبی شرح داده است.
🔻بخش سوم : معنی واژه ها،نکات دستوری و آرایه ها
زندگی مجموعه ای از روزها و ماه هاست: اشاره دارد به سخنی از امام حسین علیه السلام که می فرمایند:«ای فرزند آدم(ای انسان)،تو مجموعه ای از روزها هستی.»
روز،ماه،سال:مراعات نظیر
به شتاب:سریع بدون تردید:بی شک
وقت طلاست:وقت به طلا تشبیه شده وقت : مشبه طلا : مشبه به
گران بها:باارزش صرف وقت:از زمان استفاده کردن هم خانواده صرف:مصرف،مصارف
دقایق:جِ دقیقه تلف شده:از بین رفته //هم خانواده تلف:اِتلاف،تَلَفات گویی:اِنگار
قرن:صد سال //قرن های طولانی:صدها سال //هم خانواده قرن:قرون
دل آزُرده:ناراحت دنیا را زیرورو می کنند: ( کنایه)همه جا را می گردند
زیستن:زندگی کردن
عمر حقیقی را،شناسنامه ما تعیین نمی کند:ارزش عمر ما به سنّ شناسنامه ای ما نیست بلکه به اندازه رفتارها و کارهای نیک ماست
اسکندر:فرمانده یونانی که با شکست دادن آخرین پادشاه هخامنشی،ایران را تصرف کرد و سلسله سلوکی را در ایران بنا نهاد.البته در برخی متون،او را چون پیامبران توصیف کرده اند و داستان هایی را به او نسبت داده اند.
اِثنا:میانه ها،جِ ثنی //در اِثنای سفر:در بین سفر،در مسیر
به حیرت فرورفت:شگفت زده شد// هم خانواده حیرت:متحیر،حیران،تحیُّر
حیات:زندگی،عُمر
قبور:قبرها،جِ قبر //هم خانواده قبر:قبور،مقبره //صاحبان قبور:مُردگان
حک شدن:به شیوه کَنده کاری نوشتن تجاوز نمی کرد:بیشتر نمی شد
پیش خواند:فراخواند نظر:فکر،عقیده خُفتن:خوابیدن
قسمت اعظم عمر:بیشترین سال های زندگی// هم خانواده اعظم:معظّم،تعظیم،عِظام
غفلت:بی خبری// هم خانواده غفلت:غافل،تغافُل
سپری می شود:می گذرد
امروز را به فردا افکندن:کارها را برای روز بعد گذاشتن( کنایه)
🔹شعر خیام:
دی:دیروز،گذشته گذشت:رفت او:به واژه دی بر می گردد نامده:آینده
معنی شعر:1-از گذشته که دیگر رفته و تمام شده،حرفی نزن و از آینده ای هم که هنوز نیامده،نگران نباش و بی تابی نکن
2-.لحظه های زندگیت را با نگرانی از آینده و پشیمانی از گذشته ها صرف نکن.زمان حال را دریاب و عمرت را هدر نده.
این شعر خیام اشاره دارد به سخنی از حضرت علی علیه السلام که فرمودند:«آن چه از دست رفت(زمان گذشته)،گذشته است و زمانی که نیامده(آینده)،کجاست؟برخیز و فرصت میان دو نیستی(گذشته و آینده)را دریاب.»
نکته : این شعر خیام در قالب (رباعی) گفته شده است.
تعریف رباعی: رباعی یکی از قالب های شعر فارسی است که از دو بیت تشکیل می شود و بیشتر وقت ها مصراعهای اول و دوم و چهارم با هم هم قافیه هستند ؛ ولی گاهی وقت ها هر چهار مصراع با هم قافیه دارند.مثل همین رباعی خیام در این درس که نمودار این رباعی به این شکل است:
..........................................* .................................................* مکن: ردیف قافیه ها:یاد-فریاد-بنیاد-باد
.........................................* ................................................*
عمر بر باد مکن: کنایه از:عمرت را بیهوده تلف نکن
قول:گفته(به سخن معروف میان مردم،قول گویند) هم خانواده قول:اَقوال،مَقوله
گره از کار دیگران گشودن:مشکل دیگران را رفع کردن
منها کردن:کم کردن شادی،غم:متضاد اضطراب:پریشانی،مضطرب شدن راحت:آسایش
حرام کردن:از بین بردن هم خانواده حرام:حریم،تحریم،اِحرام،مُحرِمپ
ساعات:جِ ساعت مُصاحبت:هم نشینی هم خانواده مصاحبت:صحبت
هم خانواده تفریح:فَرَح،مُفرّ سبزه،گُل،درختان:مراعات نظیر
اِعجاب:شگفتی هم خانواده اِعجاب:عَجب،تعجب،عجیب
تأمّل:اندیشه کردن عبرت:پند گرفتن
فرصت ها مثل گذشتن ابرها می گذرند:آرایه تشبیه: فرصت ها : مشبه // مثل:ادات تشبیه//گذشتن ابرها: مشبه به //می گذرند:وجه شبه
اشاره به سخن امام علی (ع) : الفرصتُ تمرُ مرَّ الحساب
